Các nhà khoa học và chính trị gia cho rằng chúng ta đang đối mặt với một cuộc khủng hoảng toàn cầu do biến đổi khí hậu.
Nhưng bằng chứng về hiện tượng nóng lên toàn cầu là gì và làm sao chúng ta biết nó do con người gây ra?
Làm sao chúng ta biết Trái đất đang ấm lên?
Hành tinh của chúng ta đã ấm lên nhanh chóng kể từ buổi bình minh của cuộc Cách mạng Công nghiệp.
Nhiệt độ trung bình trên bề mặt Trái đất đã tăng khoảng 1,1°C kể từ năm 1850. Hơn nữa, mỗi thập kỷ trong bốn thập kỷ gần đây đều ấm hơn bất kỳ thập kỷ nào trước đó, kể từ giữa thế kỷ 19.
Những kết luận này được rút ra từ việc phân tích hàng triệu phép đo được thu thập ở nhiều nơi khác nhau trên thế giới. Các số liệu nhiệt độ được thu thập bởi các trạm thời tiết trên đất liền, trên tàu thuyền và bằng vệ tinh.
Nhiều nhóm nhà khoa học độc lập đã đi đến cùng một kết quả - sự gia tăng nhiệt độ trùng khớp với sự khởi đầu của kỷ nguyên công nghiệp.
Các nhà khoa học có thể tái tạo lại sự biến động nhiệt độ trong quá khứ xa hơn nữa.
Vòng cây, lõi băng, trầm tích hồ và san hô đều ghi lại dấu ấn của khí hậu trong quá khứ.
Điều này cung cấp bối cảnh cần thiết cho giai đoạn nóng lên hiện tại. Trên thực tế, các nhà khoa học ước tính Trái đất chưa từng nóng như hiện nay trong khoảng 125.000 năm.
Làm sao chúng ta biết con người là nguyên nhân gây ra hiện tượng nóng lên toàn cầu?
Các khí nhà kính - những chất giữ nhiệt từ Mặt trời - là mắt xích quan trọng giữa sự tăng nhiệt độ và các hoạt động của con người. Quan trọng nhất là carbon dioxide (CO2), do lượng lớn của nó trong khí quyển.
Chúng ta cũng có thể biết rằng CO2 đang giữ lại năng lượng mặt trời. Các vệ tinh cho thấy lượng nhiệt từ Trái đất thoát ra ngoài không gian ít hơn ở chính các bước sóng mà CO2 hấp thụ năng lượng bức xạ.
Việc đốt nhiên liệu hóa thạch và chặt phá rừng dẫn đến việc phát thải khí nhà kính này. Cả hai hoạt động này đều bùng nổ sau thế kỷ 19, vì vậy không có gì đáng ngạc nhiên khi lượng CO2 trong khí quyển tăng lên trong cùng thời kỳ.
Có một cách để chúng ta có thể chứng minh chắc chắn lượng CO2 dư thừa này đến từ đâu. Carbon được tạo ra từ việc đốt nhiên liệu hóa thạch có một dấu ấn hóa học đặc trưng.
Vòng sinh trưởng của cây và băng ở vùng cực đều ghi lại những thay đổi trong thành phần hóa học của khí quyển. Khi được nghiên cứu, chúng cho thấy lượng carbon - đặc biệt là từ các nguồn hóa thạch - đã tăng lên đáng kể kể từ năm 1850.
Phân tích cho thấy trong 800.000 năm, nồng độ CO2 trong khí quyển không vượt quá 300 phần triệu (ppm). Nhưng kể từ cuộc Cách mạng Công nghiệp, nồng độ CO2 đã tăng vọt lên mức hiện tại, gần 420 ppm.
Các mô phỏng máy tính, được gọi là mô hình khí hậu, đã được sử dụng để cho thấy điều gì sẽ xảy ra với nhiệt độ nếu không có lượng khí nhà kính khổng lồ do con người thải ra.
Họ tiết lộ rằng sẽ có rất ít hiện tượng ấm lên toàn cầu - và thậm chí có thể có hiện tượng lạnh đi - trong thế kỷ 20 và 21, nếu chỉ có các yếu tố tự nhiên tác động đến khí hậu.
Chỉ khi đưa các yếu tố con người vào thì các mô hình mới có thể giải thích được sự gia tăng nhiệt độ.
Con người đang tác động như thế nào đến hành tinh này?
Mức độ nóng lên mà Trái Đất đã trải qua được dự đoán sẽ gây ra những thay đổi đáng kể cho thế giới xung quanh chúng ta.
Những quan sát thực tế về các thay đổi này phù hợp với các mô hình mà các nhà khoa học dự đoán sẽ thấy trong hiện tượng nóng lên toàn cầu do con người gây ra. Chúng bao gồm:
***Các tảng băng ở Greenland và Nam Cực đang tan chảy nhanh chóng
***Số lượng thảm họa liên quan đến thời tiết đã tăng gấp năm lần trong vòng 50 năm qua.
***Mực nước biển toàn cầu đã tăng 20cm (8 inch) trong thế kỷ trước và vẫn đang tiếp tục tăng.
***Kể từ những năm 1800, độ axit của đại dương đã tăng khoảng 40%, ảnh hưởng đến đời sống sinh vật biển.
Nhưng trước đây chẳng phải thời tiết ấm hơn sao?
Trong quá khứ, Trái đất đã trải qua một số thời kỳ nóng.
Ví dụ, khoảng 92 triệu năm trước, nhiệt độ cao đến mức không có chỏm băng ở hai cực và những sinh vật giống cá sấu sinh sống ở tận vùng cực Bắc của Canada.
Tuy nhiên, điều đó không nên làm ai yên tâm, bởi vì con người chưa từng xuất hiện vào thời điểm đó. Trong quá khứ, mực nước biển từng cao hơn hiện tại tới 25 mét. Mức tăng 5-8 mét được coi là đủ để nhấn chìm hầu hết các thành phố ven biển trên thế giới.
Có rất nhiều bằng chứng về sự tuyệt chủng hàng loạt của nhiều loài trong những thời kỳ này. Và các mô hình khí hậu cho thấy rằng, vào một số thời điểm, vùng nhiệt đới có thể đã trở thành "vùng chết", quá nóng đối với hầu hết các loài để có thể tồn tại.
Những biến động giữa nóng và lạnh này được gây ra bởi nhiều hiện tượng khác nhau, bao gồm sự lắc lư của Trái Đất khi quay quanh Mặt Trời trong thời gian dài, các vụ phun trào núi lửa và các chu kỳ khí hậu ngắn hạn như El Niño.
Trong nhiều năm qua, các nhóm người được gọi là "những người hoài nghi" về biến đổi khí hậu đã đặt nghi vấn về cơ sở khoa học của hiện tượng nóng lên toàn cầu.
Tuy nhiên, hầu hết các nhà khoa học thường xuyên công bố bài báo trên các tạp chí khoa học uy tín hiện nay đều đồng ý về các nguyên nhân gây ra biến đổi khí hậu.
Một báo cáo quan trọng của Liên Hợp Quốc được công bố năm 2021 cho biết "không thể phủ nhận rằng tác động của con người đã làm ấm lên bầu khí quyển, đại dương và đất liền".
Để biết thêm thông tin chi tiết, vui lòng xem:https://www.bbc.com/news/science-environment-58954530
Thời gian đăng bài: 21 tháng 10 năm 2022
