हवामान बदल: तो घडत आहे आणि मानवांमुळेच होत आहे हे आपल्याला कसे कळते?

हा अतिरिक्त CO2 कुठून आला, हे आपण निश्चितपणे दाखवू शकतो. जीवाश्म इंधन जाळल्याने निर्माण होणाऱ्या कार्बनची एक विशिष्ट रासायनिक ओळख असते.

पृथ्वीने आतापर्यंत अनुभवलेल्या तापमानवाढीमुळे आपल्या सभोवतालच्या जगात महत्त्वपूर्ण बदल घडतील असा अंदाज आहे.

पृथ्वीच्या भूतकाळात अनेक उष्ण कालखंड येऊन गेले आहेत.

उदाहरणार्थ, सुमारे ९२ दशलक्ष वर्षांपूर्वी, तापमान इतके जास्त होते की ध्रुवीय बर्फाच्या टोप्या नव्हत्या आणि मगरीसारखे प्राणी कॅनेडियन आर्क्टिकच्या उत्तरेपर्यंत राहत होते.

तथापि, यामुळे कोणालाही दिलासा मिळू नये, कारण तेव्हा मानव अस्तित्वात नव्हते. भूतकाळात काही वेळा समुद्राची पातळी सध्याच्या पातळीपेक्षा २५ मीटर (८० फूट) जास्त होती. ५-८ मीटर (१६-२६ फूट) उंचीतील वाढ जगातील बहुतेक किनारपट्टीवरील शहरे पाण्याखाली बुडवण्यासाठी पुरेशी मानली जाते.

या काळात जीवसृष्टीच्या मोठ्या प्रमाणावर झालेल्या विनाशाचे विपुल पुरावे आहेत. आणि हवामान प्रारूपांनुसार, काही वेळा उष्णकटिबंधीय प्रदेश 'मृत क्षेत्र' बनले असावेत, जे बहुतेक प्रजातींसाठी जगण्यास खूप उष्ण होते.

उष्ण आणि थंड तापमानातील हे चढउतार विविध घटनांमुळे होतात, ज्यामध्ये पृथ्वी सूर्याभोवती दीर्घकाळ प्रदक्षिणा घालत असताना होणारे तिचे डगमगणे, ज्वालामुखींचा उद्रेक आणि एल निनोसारखी अल्पकालीन हवामान चक्रे यांचा समावेश आहे.

अनेक वर्षांपासून, तथाकथित हवामान 'संशयवाद्यां'च्या गटांनी जागतिक तापमानवाढीच्या वैज्ञानिक आधारावर शंका उपस्थित केली आहे.

मात्र, पीअर-रिव्ह्यूड जर्नल्समध्ये नियमितपणे प्रकाशित करणारे जवळजवळ सर्व शास्त्रज्ञ आता हवामान बदलाच्या सद्य कारणांवर सहमत आहेत.

२०२१ मध्ये प्रसिद्ध झालेल्या संयुक्त राष्ट्रांच्या एका महत्त्वाच्या अहवालात म्हटले आहे की, "मानवी प्रभावामुळे वातावरण, महासागर आणि जमीन उष्ण झाली आहे हे निःसंदिग्ध आहे".