UBUNGQINA OBUQINILEYO BOKUTHI I-COVID-19 YINTSHOLONGWANE YEXESHA - KWAYE SIYAYIDINGA “UCOCEKO LOMOYA”

Uphononongo olutsha olukhokelwa yiBarcelona Institute for Global Health (ISGlobal), iziko elixhaswa yi-"la Caixa" Foundation, lubonelela ngobungqina obuqinileyo bokuba i-COVID-19 lusulelo lwexesha elithile olunxulunyaniswa namaqondo obushushu aphantsi kunye nokufuma, njengomkhuhlane wexesha elithile. Iziphumo, ezipapashwe kwiNature Computational Science, zikwaxhasa igalelo elikhulu lokudluliselwa kwe-SARS-CoV-2 emoyeni kunye nesidingo sokutshintshela kumanyathelo akhuthaza "ucoceko lomoya."

ugonyo
ugonyo
Umbuzo obalulekileyo malunga ne-SARS-CoV-2 kukuba ingaba iziphatha, okanye iza kuziphatha, njengentsholongwane yexesha elithile efana nomkhuhlane, okanye ingaba iya kudluliselwa ngokulinganayo nangaliphi na ixesha lonyaka. Uphononongo lokuqala lwemodeli lubonisa ukuba imozulu yayingeyonto ibangela ukusasazeka kwe-COVID-19, ngenxa yenani elikhulu labantu abasengozini abangenalo ukhuselo kwintsholongwane. Nangona kunjalo, ezinye izinto eziqwalaselweyo zibonisa ukuba ukusasazeka kokuqala kwe-COVID-19 eTshayina kwenzeke kumgama ophakathi kwama-30 nama-50.oN, enamanqanaba aphantsi okufuma kunye namaqondo obushushu aphantsi (phakathi kwama-5okunye ne-11oC).
“Umbuzo wokuba ingaba i-COVID-19 sisifo sokwenyani sexesha lonyaka uba yinto ephambili na, enefuthe ekumiseleni amanyathelo okungenelela asebenzayo,” ucacisa uXavier Rodó, umlawuli wenkqubo yeClimate and Health kwi-ISGlobal kunye nomququzeleli wolu phononongo. Ukuphendula lo mbuzo, uRodó kunye neqela lakhe baqale bahlalutya unxulumano lwamaqondo obushushu kunye nokufuma kwisigaba sokuqala sokusasazeka kwe-SARS-CoV-2 kumazwe ali-162 kumazwekazi amahlanu, ngaphambi kokuba kubekwe utshintsho kwindlela yokuziphatha kwabantu kunye nemigaqo-nkqubo yezempilo yoluntu. Iziphumo zibonisa ubudlelwane obubi phakathi kwesantya sokusasazwa (R0) kunye nobushushu kunye nokufuma kwihlabathi liphela: amazinga aphezulu okusasazwa ayenxulunyaniswa namaqondo obushushu aphantsi kunye nokufuma.

Iqela emva koko lahlalutya indlela olu nxulumano phakathi kwemozulu nesifo oluye lwavela ngayo ngokuhamba kwexesha, kunye nokuba luhambelana na kwiikalika ezahlukeneyo zejografi. Ngenxa yoku, basebenzise indlela yezibalo eyaphuhliswa ngokukodwa ukuchonga iipateni ezifanayo zokwahluka (oko kukuthi isixhobo sokuqaphela iipateni) kwiikalika ezahlukeneyo zexesha. Kwakhona, bafumene unxulumano olubi kakhulu kwiikalika zexesha elifutshane phakathi kwesifo (inani lamatyala) kunye nemozulu (ubushushu kunye nokufuma), kunye neepateni ezihambelanayo ngexesha lamaza okuqala, okwesibini, kunye nokwesithathu obhubhane kwiikalika ezahlukeneyo zeendawo: kwihlabathi liphela, amazwe, ukuya kwiindawo ezahlukeneyo ngaphakathi kwamazwe achaphazeleke kakhulu (iLombardy, iThüringen, kunye neCatalonia) kwanakwinqanaba lesixeko (iBarcelona).

Amaza okuqala obhubhane ancipha njengoko ubushushu kunye nokufuma kusanda, kwaye amaza esibini anyuka njengoko ubushushu kunye nokufuma kwehla. Nangona kunjalo, le ndlela yaphuka ngexesha lasehlotyeni kuwo onke amazwekazi. “Oku kunokucaciswa zizinto ezininzi, kuquka iindibano ezinkulu zabantu abaselula, ukhenketho, kunye nomoya opholileyo, phakathi kwezinye,” ucacisa uAlejandro Fontal, umphandi kwi-ISGlobal kunye nombhali wokuqala wolu phando.

Xa kulungiswa imodeli ukuze ihlalutye ulwalamano lwexeshana kuzo zonke izikali kumazwe akuMzantsi weHlabathi, apho intsholongwane yafika khona kamva, kwabonwa ulwalamano olufanayo olubi. Iziphumo zemozulu zazibonakala kakhulu kumaqondo obushushu aphakathi kwe-12.okunye ne-18oAmanqanaba e-C kunye nokufuma phakathi kwe-4 kunye ne-12 g/m3, nangona ababhali belumkisa ukuba ezi zigaba zisabonisa, ngenxa yeerekhodi ezimfutshane ezikhoyo.

Okokugqibela, kusetyenziswa imodeli ye-epidemiological, iqela lophando libonise ukuba ukufaka ubushushu kwizinga lokusasazeka kusebenza ngcono ekuqikeleleni ukunyuka nokuwa kwamaza ahlukeneyo, ingakumbi lawo okuqala nawesithathu eYurophu. “Lilonke, iziphumo zethu zixhasa umbono we-COVID-19 njengosulelo lokwenyani lobushushu obuphantsi lonyaka, olufana nomkhuhlane kunye nee-coronavirus ezijikelezayo ezingcono,” utshilo uRodó.

Olu hlobo lonyaka lunokuba negalelo elibalulekileyo ekudlulisweni kwe-SARS-CoV-2, kuba iimeko zokufuma eziphantsi zibonakalisiwe ukuba zinciphisa ubungakanani bee-aerosols, kwaye ngaloo ndlela zonyusa ukudluliselwa kweentsholongwane zonyaka emoyeni ezifana ne-influenza. “Olu nxibelelwano lufuna ukugxininiswa ‘kucoceko lomoya’ ngokuphucula umoya ngaphakathi njengoko ii-aerosols zikwazi ukuhlala zimi ixesha elide,” utshilo uRodó, kwaye ugxininisa imfuneko yokubandakanya iiparameter zemozulu kuvavanyo kunye nocwangciso lwamanyathelo olawulo.

Emva kweminyaka engama-20 yophuhliso, iHoltop iphumeze umsebenzi wayo "wokwenza unyango lomoya lube sempilweni ngakumbi, lukhululekile kwaye longe amandla", kwaye yenze ulwakhiwo lwemizi-mveliso oluhlala ixesha elide olugxile kwiindawo zomoya omtsha, umoya opholileyo kunye nokhuseleko lokusingqongileyo. Kwixesha elizayo, siya kuqhubeka nokunamathela kwimveliso entsha kunye nomgangatho, kwaye siqhubele phambili uphuhliso lweshishini ngokubambisana.

I-HOLTOP-HVAC

Ireferensi: "Utyikityo lwemozulu kumaza obhubhane e-COVID-19 kuzo zombini iihemispheres" ngu-Alejandro Fontal, Menno J. Bouma, Adrià San-José, Leonardo López, Mercedes Pascual & Xavier Rodó, 21 Okthobha 2021, iNzululwazi yeKhompyutha yeNdalo.


Ixesha lokuthumela: Novemba-16-2022

Thumela umyalezo wakho kuthi:

Bhala umyalezo wakho apha uze uwuthumele kuthi
Shiya umyalezo wakho