घरगुती वायुवीजन म्हणजे काय? (३ मुख्य प्रकार)

गेल्या काही वर्षांत, विशेषतः हवेतून पसरणाऱ्या रोगांच्या वाढीमुळे, घरातील वायुवीजनाकडे पूर्वीपेक्षा जास्त लक्ष दिले जात आहे. तुम्ही श्वास घेत असलेल्या घरातील हवेची गुणवत्ता, तिची सुरक्षितता आणि ते शक्य करणाऱ्या कार्यक्षम प्रणाली, या सर्व गोष्टी महत्त्वाच्या आहेत.

तर, घरगुती वायुवीजन म्हणजे नेमकं काय?

ज्यांना माहिती नाही त्यांच्यासाठी, या पोस्टमध्ये घरगुती व्हेंटिलेशन आणि त्याच्या विविध प्रकारांविषयी आपल्याला माहित असणे आवश्यक असलेली सर्व माहिती दिली जाईल.

घरातील वायुवीजन म्हणजे काय?

घरातील वायुवीजन म्हणजे बंद जागेतील हवेची सतत होणारी देवाणघेवाण. वायुवीजन प्रणाली घरातील शिळी हवा काढून टाकते आणि स्वच्छ, ताजी हवा आत येण्यास प्रोत्साहन देते. घरासाठी अनेक प्रकारच्या वायुवीजन प्रणाली उपलब्ध आहेत, परंतु त्या सर्व नैसर्गिक, विशिष्ट जागेसाठीचे (स्पॉट) आणि संपूर्ण घरासाठीचे (होल-हाऊस) वायुवीजन या तीन प्रकारांमध्ये मोडतात.

घरात हवा खेळती ठेवणे महत्त्वाचे का आहे?

एका योग्य घरगुती वायुवीजन प्रणालीने दोन कार्ये पूर्ण केली पाहिजेत:

  • रहिवाशांच्या आरोग्यासाठी विषारी होण्यापूर्वी, कुबट हवा अधिक वेगाने वातावरणात बाहेर जाईल याची खात्री करा.
  • घरातील कुबट हवा बाहेर जात असताना, सभोवतालची स्वच्छ, ताजी हवा आत येऊ द्या.

असे का आहे?

घराच्या आतील जागांमध्ये अनेक प्रकारचे वायू असतात. वॉटर हीटर, स्टोव्ह आणि गॅस कुकर यांसारखी घरगुती उपकरणे विविध (आणि अनेकदा हानिकारक) वायूंचे उत्सर्जन करतात. तुम्ही बाहेर टाकलेली हवा (CO2) देखील एक वायू आहे.

अमोनिया, नायट्रस ऑक्साईड आणि सल्फर डायऑक्साइडसारखे प्रदूषक बाह्य किंवा अंतर्गत स्रोतांमधून येऊ शकतात. हे सर्व वायू एकत्र येऊन कोणत्याही जागेतील हवेच्या घनतेचा एक महत्त्वपूर्ण भाग बनवतात.

जर घरातील हवा सभोवतालच्या वातावरणात जाऊ शकली नाही, तर ती दमट, कुबट आणि घरातील रहिवाशांसाठी आरोग्यास हानिकारक बनते. त्यामुळे, श्वास घेण्यासाठी आरोग्यदायी राहण्याकरिता घरातील हवा बाहेरच्या ताज्या हवेने सतत बदलली जाणे आवश्यक आहे.

म्हणून, कोणत्याही जागेतील रहिवाशांना निरोगी ठेवण्यासाठी, आतील आणि बाहेरील हवेची देवाणघेवाण शक्य तितक्या कार्यक्षम मार्गाने सतत सुरू ठेवणे हा वायुवीजनाचा मुख्य उद्देश आहे.

घरांमध्ये दररोज आणि सर्व ऋतूंमध्ये मोठ्या प्रमाणात आर्द्रता निर्माण होते. जेव्हा घरातील वाफ पूर्णपणे बाहेर पडू शकत नाही, किंवा इमारतीमधील हवेचा प्रवाह कमी असतो, तेव्हा पाण्याची वाफ बुरशीच्या वाढीस प्रोत्साहन देते आणि इतर ऍलर्जीकारक घटक पसरवते.

घरातील जास्त आर्द्रता केवळ रहिवाशांच्या आरोग्यासाठी हानिकारक नसते, तर त्यामुळे वीज बिलाचा खर्चही मोठ्या प्रमाणात वाढतो. याचे कारण असे की, रहिवाशांना आरामदायी ठेवण्यासाठी वातानुकूलन आणि उष्णता प्रणालींना अनेकदा गरजेपेक्षा जास्त काम करावे लागते.

आपण दिवसातील ९०% वेळ घरामध्येच घालवत असल्यामुळे, आरोग्याच्या समस्या टाळण्यासाठी बंद जागेतील हवेची गुणवत्ता शक्य तितकी उच्च असणे आवश्यक आहे.

घरातील वायुवीजनाचे प्रकार

चर्चेनुसार, घराच्या वायुवीजनाचे तीन मुख्य प्रकार आहेत: नैसर्गिक, स्पॉट आणि संपूर्ण-घराचे वायुवीजन. चला, या प्रत्येक प्रकाराबद्दल, त्यांच्या काही उपश्रेण्यांबद्दल आणि त्यांच्या फायद्या-तोट्यांबद्दल जाणून घेऊया.

नैसर्गिक वायुवीजन

नैसर्गिक किंवा अनियंत्रित वायुवीजन म्हणजे खिडक्या आणि दारांमार्फत बाहेरील नैसर्गिक हवा आणि घरातील हवा यांची होणारी देवाणघेवाण होय.

हा वायुवीजनाचा सर्वात सामान्य आणि सोपा प्रकार आहे. नावाप्रमाणेच, ही पद्धत नैसर्गिक असून यासाठी कोणत्याही उपकरणांची आवश्यकता नसते. त्यामुळे, तुमच्याकडे खिडक्या आणि दरवाजे असल्यास, ही एक विनाखर्च घरगुती वायुवीजन प्रणाली आहे.

हरित-घरे-हवेची-गुणवत्ता_वायुवीजन

त्याच्या तोट्यांमध्ये खालील गोष्टींचा समावेश आहे:

अविश्वसनीयता

उच्च आर्द्रता

प्रदूषकांचा प्रवाह

कोणतेही नियमन आणि सुरक्षा

 

स्पॉट व्हेंटिलेशन

नावाप्रमाणेच, स्पॉट व्हेंटिलेशनमुळे घरातील एका विशिष्ट ठिकाणी हवेची देवाणघेवाण होते. स्पॉट व्हेंटिलेशनमुळे घरातील हवेतील प्रदूषक आणि आर्द्रता देखील नाहीशी होते. हवेची गुणवत्ता सुधारण्यासाठी तुम्ही ही प्रणाली नैसर्गिक व्हेंटिलेशन किंवा इतर व्हेंटिलेशन प्रणालींसोबत वापरू शकता.

स्पॉट व्हेंटिलेशनचे एक ठळक उदाहरण म्हणजे आधुनिक स्नानगृहांमधील ओलावा बाहेर काढणारे एक्झॉस्ट फॅन आणि स्वयंपाकघरातील स्वयंपाकाचा धूर काढून टाकणारे फॅन. तथापि, नैसर्गिक व्हेंटिलेशनप्रमाणेच, स्पॉट व्हेंटिलेशनचेही काही तोटे आहेत.

पहिले म्हणजे, व्हेंटिलेशन सिस्टीम संपूर्ण घरासाठी पुरेशी ठरणार नाही, कारण ती केवळ प्रदूषक आणि आर्द्रता त्यांच्या मूळ स्रोतावरच काढून टाकते. दुसरे म्हणजे, एक्झॉस्ट फॅन जास्त वेळ चालवल्याने त्यांची कार्यक्षमता कमी होईल. ते बाहेर जाणाऱ्या प्रदूषकांपेक्षा जास्त प्रदूषक आत येऊ देऊ लागतील.

जेव्हा नैसर्गिक आणि विशिष्ट जागेवरील वायुवीजनाचा एकत्रित वापर योग्य वायुवीजन पुरवण्यात अयशस्वी ठरतो, तेव्हा संपूर्ण घराचे वायुवीजन हा सर्वोत्तम पर्याय ठरतो.

 

संपूर्ण घराचे वायुवीजन

घरातील हवेची गुणवत्ता सुधारण्यासाठी संपूर्ण घराची व्हेंटिलेशन ही सर्वोत्तम पद्धत आहे. नैसर्गिक व्हेंटिलेशनच्या विपरीत, संपूर्ण घराच्या सिस्टीमद्वारे तुम्ही हवेच्या आत येण्यावर नियंत्रण ठेवू शकता. परिणामी, तुम्हाला तुमच्या राहण्याच्या जागेत पुरेशी हवा मिळते.

संपूर्ण घरासाठीच्या व्हेंटिलेशन सिस्टीमचे चार प्रकार आहेत.

प्रकारांमध्ये खालील गोष्टींचा समावेश आहे:

  • एक्झॉस्ट
  • पुरवठा
  • संतुलित
  • उष्णता किंवा ऊर्जा पुनर्प्राप्ती प्रणाली

चला, संपूर्ण घरासाठीच्या व्हेंटिलेशन सिस्टीमच्या विविध प्रकारांचा सखोल आढावा घेऊया.

एक्झॉस्ट व्हेंटिलेशन

एक्झॉस्ट व्हेंटिलेशन सिस्टीम घरातून हवा बाहेर काढून इमारतीमधील हवेचा दाब कमी करते. त्यानंतर ताजी हवा पॅसिव्ह व्हेंट्स किंवा इतर तत्सम व्हेंट्समधून इमारतीत प्रवेश करते.

या प्रणाली किफायतशीर आणि स्थापित करण्यास सोप्या आहेत. या रचनेत हवा बाहेर काढण्यासाठी घरातील एकाच एक्झॉस्ट पॉईंटला जोडलेले एक्झॉस्ट फॅन असतात. अनेक घरमालक या प्रणालींचा वापर बाथरूम आणि स्वयंपाकघरात करतात, जिथे प्रदूषण अधिक असते.

एक्झॉस्ट व्हेंटिलेशन

तथापि, एका केंद्रीय एक्झॉस्ट सिस्टीममध्ये एक्झॉस्ट फॅन अनेक खोल्यांसाठी देखील काम करू शकतात. या केंद्रीय एक्झॉस्ट युनिटमध्ये तळघरात किंवा पोटमाळ्यावर एक फॅन असतो.

एअर डक्ट्स (हवेचे नळ) विविध खोल्यांना (बाथरूम आणि स्वयंपाकघरासह) पंख्याशी जोडतात आणि ही प्रणाली त्या खोल्यांमधून आत आलेली हवा बाहेर सोडते. अधिक चांगल्या कामगिरीसाठी, तुम्ही विविध खोल्यांमध्ये लवचिक पॅसिव्ह व्हेंट्स बसवू शकता, जेणेकरून एक्झॉस्ट व्हेंट्स हवा बाहेर सोडत असताना इमारतीत ताजी हवा येऊ शकेल.

या फायद्यांसोबतच, एक्झॉस्ट व्हेंटिलेशनमुळे ताज्या हवेसोबत प्रदूषक घटकही घरात येऊ शकतात.

ते वॉटर हीटर, ड्रायर आणि घरातील इतर उपकरणांमधून वायू आत खेचू शकतात, ज्यामुळे घरातील हवा दमट होऊ शकते. म्हणून, जेव्हा ते एक्झॉस्ट व्हेंटिलेशन सिस्टीमसोबत चालतात, तेव्हा तुमच्या घरातील जागेत अधिक प्रदूषक घटक निर्माण होतात.

या प्रणालीचा आणखी एक तोटा असा आहे की, व्हेंटिलेशन प्रणाली आत येणाऱ्या हवेतील ओलावा काढून टाकू शकत नसल्यामुळे, तुमच्या हीटिंग आणि कूलिंग प्रणालीला अधिक मेहनत करावी लागू शकते. त्यामुळे, वाढलेल्या आर्द्रतेची भरपाई करण्यासाठी तुमच्या HVAC प्रणालींना अधिक मेहनत करावी लागेल.

पुरवठा वायुवीजन

याउलट, सप्लाय व्हेंटिलेशन सिस्टीम तुमच्या घरातील हवेवर दाब देऊन काम करतात. घरातील हवेवर दाब दिल्याने बाहेरील हवा घरात ढकलली जाते. घरातील हवा छिद्रे, रेंज फॅन डक्ट्स आणि इतर विद्यमान व्हेंट्समधून बाहेर पडते, विशेषतः जर तुमच्याकडे HVAC सिस्टीम असेल तर.

एक्झॉस्ट व्हेंटिलेशन सिस्टीमप्रमाणेच, सप्लाय व्हेंटिलेशन किफायतशीर आणि स्थापित करण्यास सोपे आहे. खोल्यांमध्ये ताजी हवा पुरवण्यासाठी यात पंखा आणि डक्ट सिस्टीमची आवश्यकता असते. घरातील दर्जेदार हवा पुरवण्याच्या बाबतीत सप्लाय व्हेंटिलेशन हे एक्झॉस्ट व्हेंटिलेशनपेक्षा अधिक चांगले काम करते.

व्हेंटिलेशन पुरवठा

घरातील हवेवर दाब दिल्याने प्रदूषक, ऍलर्जीकारक घटक, परागकण, धूळ आणि इतर कण घरात प्रवेश करत नाहीत, ज्यामुळे ते हवेत पसरत नाहीत.

ही प्रणाली वॉटर हीटर, फायरप्लेस आणि घरातील इतर उपकरणांमधून प्रदूषक आकर्षित न करता देखील काम करते.

तरीही, हे लक्षात ठेवणे महत्त्वाचे आहे की सप्लाय व्हेंटिलेशन उष्ण प्रदेशांमध्ये सर्वोत्तम काम करते. ही प्रणाली घरातील हवेवर दाब निर्माण करत असल्यामुळे, हिवाळ्यात घरात आर्द्रतेची पातळी वाढू शकते आणि खोलीचे तापमान कमी होऊ शकते.

दुर्दैवाने, जेव्हा घरातील आर्द्रता बाष्पीभवनास कारणीभूत ठरेल इतकी जास्त असते, तेव्हा त्यामुळे पोटमाळ्यामध्ये, छतांवर किंवा बाहेरील भिंतींवर बुरशी आणि ओलसरपणा वाढण्यासही प्रोत्साहन मिळू शकते.

एक्झॉस्ट आणि सप्लाय व्हेंटिलेशन सिस्टीम या दोन्हींचा एक तोटा आहे की, त्या ऊर्जेच्या बिलाचा खर्च वाढवतात, कारण त्या बाहेरील हवेतील ओलावा काढून न टाकताच ती हवा कोणत्याही जागेत प्रवेश करू देतात.

संतुलित वायुवीजन

संतुलित वायुवीजन प्रणाली घरातील हवेचा दाब कमी किंवा जास्त करत नाही. उलट, ती घरातील शिळी हवा बाहेर काढते आणि ताजी हवा समान प्रमाणात आत पुरवते.

या व्हेंटिलेशन सिस्टीमचा अतिरिक्त फायदा म्हणजे, स्वयंपाकघर आणि स्नानगृह यांसारख्या सर्वाधिक प्रदूषक आणि आर्द्रता निर्माण करणाऱ्या खोल्यांमधून हवा बाहेर काढली जाते. तसेच, ही सिस्टीम विशेष फिल्टर्सचा वापर करून बाहेरील हवा घरात पाठवण्यापूर्वी गाळते.

ही प्रणाली दोन पंखे आणि दोन डक्ट्ससह उत्तम प्रकारे कार्य करते. पहिला पंखा आणि डक्ट घरातील हवेतील प्रदूषक काढून टाकतात, तर उरलेला पंखा आणि डक्ट घरात ताजी हवा आणतात.

तुमच्याकडे आधीपासूनच कार्यरत असलेली HVAC प्रणाली नसल्यास, अशा प्रकारची प्रणाली स्थापित करणे खर्चिक ठरू शकते.

संतुलित वायुवीजन प्रणाली प्रत्येक हवामानात प्रभावी ठरतात. तथापि, आपण आधी चर्चा केलेल्या इतर प्रणालींप्रमाणेच, त्या बाहेरील हवेतील ओलावा घरात प्रवेश करण्यापूर्वी काढून टाकत नाहीत. त्यामुळे, विजेची बिले वाढण्यास त्यांची भूमिका असते.

 

ऊर्जा पुनर्प्राप्ती व्हेंटिलेशन सिस्टम

ऊर्जा पुनर्प्राप्ती प्रणाली (ERVs) ह्या आजच्या काळातील सर्वात कार्यक्षम आणि प्रगत वायुवीजन प्रणाली आहेत. त्या ज्या प्रकारे घराला हवेशीर करतात, त्यामुळे ऊर्जेचा अपव्यय कमी होतो आणि परिणामी, विजेची बिले कमी येतात.

या प्रणालीमुळे, तुम्ही हिवाळ्यात एअर हीटिंगचा खर्च कमी करू शकता, कारण घरातील गरम एक्झॉस्टची उष्णता तुमच्या घरात प्रवेश करणाऱ्या बाहेरील थंड हवेला गरम करते. मग, उन्हाळ्यात, ही प्रणाली उलट कार्य करून आत येणाऱ्या बाहेरील गरम हवेला थंड करते, ज्यामुळे कूलिंगचा खर्च कमी होतो.

 

एचआरव्ही

एनर्जी रिकव्हरी व्हेंटिलेटरचा एक वैशिष्ट्यपूर्ण प्रकार म्हणजे हीट रिकव्हरी व्हेंटिलेटर. हीट रिकव्हरी व्हेंटिलेटर (HRV) हिवाळ्यात घरातील बाहेर जाणाऱ्या हवेतून उष्णता ऊर्जा शोषून घेते आणि तिचा उपयोग आत येणारी हवा गरम करण्यासाठी करते.

ईआरव्ही (ERVs) उष्णता वेंटिलेटरप्रमाणेच कार्य करतात. तथापि, ते शुष्क ऊर्जा (उष्णता) आणि सुप्त ऊर्जा (पाण्याच्या वाफेपासून) या दोन्हीची पुनर्प्राप्ती करू शकतात. त्यामुळे, ही प्रणाली हवा आणि आर्द्रता यांवर प्रक्रिया करू शकते.

हिवाळ्यात, ERV प्रणाली घरातील आर्द्रतेची पातळी योग्य राखण्यासाठी, बाहेर जाणाऱ्या हवेतील उष्णतेसोबत पाण्याची वाफ आत येणाऱ्या थंड हवेत हस्तांतरित करते.

उन्हाळ्यात, ही प्रणाली घरात येणाऱ्या बाहेरील हवेतील ओलावा बाहेर जाणाऱ्या कोरड्या हवेत स्थानांतरित करून घरातील आर्द्रता नियंत्रित करण्यास देखील मदत करेल.


पोस्ट करण्याची वेळ: २१ सप्टेंबर २०२२

तुमचा संदेश आम्हाला पाठवा:

तुमचा संदेश येथे लिहा आणि आम्हाला पाठवा.
तुमचा संदेश द्या